.png)
نمای هشتضلعی
نمای بیرونی بنا هشتضلعی است. اضلاع دارای درگاه ورودی نزدیک به ۶ متر و دیگر اضلاع حدود ۴ متر و ۲۰ سانتیمتر طول دارند.
بنایی تاریخی در روستای زیارت شیروان؛ یادگاری از معماری آرامگاهی خراسان و منسوب به «عید خواجه»، یکی از سرداران تیمور گورگانی.
مقبره چهارطاقی یا چهارطاقی تیموری مربوط به دوره تیموریان است و در شهرستان شیروان، روستای زیارت قرار دارد. این بنا در بخش شمالشرقی امامزاده حمزه رضا، مشهور به گور تیمور، جای گرفته و در تاریخ ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شماره ثبت ۴۸۰۸ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.
بنا به یکی از سرداران معروف تیمور گورگانی، «عید خواجه»، نسبت داده میشود. مصالح اصلی آن خشت و آجر است و در برخی بخشها برای استحکامبخشی از چوب استفاده شده است.
ویژگیهای معماری، کاربری آرامگاهی، ساختار سردابهای و تزیینات آجری، این بنا را به یکی از نمونههای منحصربهفرد معماری تاریخی خراسان شمالی تبدیل کرده است.
نمای بیرونی بنا هشتضلعی است. اضلاع دارای درگاه ورودی نزدیک به ۶ متر و دیگر اضلاع حدود ۴ متر و ۲۰ سانتیمتر طول دارند.
بخش بالایی بنا قوسیشکل ساخته شده است. ارتفاع گنبد از بخش بالایی بنا حدود ۲ متر و ۵۰ سانتیمتر و ارتفاع تا زیر گنبد حدود ۴ متر و ۲۰ سانتیمتر است.
طاقنماها با پوشش جناقی و آجرچینی خفته راسته تزیین شده و در بالای سردرها، گچبری فیروزهای و کتیبهای با نقوش اسلیمی دیده میشود.
فضای داخلی دارای اندود گچی است و در زیر و بالای درها، نورگیرهایی به پهنای درگاهها برای ورود نور به بنا ساخته شده است.
اگرچه در سنگنوشته قبر داخل مقبره، تاریخ ۷۸۵ هجری قمری عنوان شده است، اطلاعات کافی درباره زمان دقیق ساخت خود بنا در دست نیست و در متون تاریخی نیز اشاره مستقیمی به زمان ساخت آن دیده نمیشود.
بخش کمی از کتیبه باقی مانده و سنگ بنا نیز از محل اصلی به سرقت رفته است. با وجود انتساب بنا به دوره تیموری، هشتضلعی بودن سقف و سردابهای بودن ساختار آن، احتمال همدوره بودن بنا با دوره ایلخانی را نیز تقویت میکند.
قرارگیری چهارطاقی در شمالشرقی امامزاده حمزه رضا، بخشی از اهمیت تاریخی و فرهنگی آن را شکل میدهد و پیوندی میان معماری آرامگاهی و سنتهای تدفینی منطقه ایجاد میکند.
روند بازسازی چهارطاقی تیموری در چند مرحله انجام شده و در جریان اقدامات حفاظتی، بخشهایی از ساختار پنهان بنا نیز شناسایی شده است.
بنا برای نخستین بار بازسازی و بهسازی شد؛ اقدامی که اگرچه به حفظ بنا کمک کرد، اما آسیبهایی به اصالت معماری آن وارد کرد.
برای جلوگیری از ریزش بخشهایی از بنا، عملیات حفاظتی انجام شد و ورودی سردابه شناسایی شد.
دیوار محصورکننده پیرامون بنا از خاک بیرون کشیده شد. احتمال دارد این دیوار در دورههای بعد برای جلوگیری از پیشروی قبرها ساخته شده باشد.
کف سردابه در عمق حدود ۱۶۰ سانتیمتری از سطح فعلی زمین قرار دارد و بخشی مهم از ساختار تاریخی بناست.
خشت، آجر، گچ و نور؛ هر تصویر بخشی از هویت معماری چهارطاقی تیموری را آشکار میکند.
.jpg)
این بنای آرامگاهی، بخشی از حافظه تاریخی خراسان شمالی و نشانهای از پیوند معماری، فرهنگ و تاریخ در منطقه است.