۰۱
طبقه نخست؛ جایگاه حیوانات
دالانهای بزرگ و آخورهای باقیمانده نشان میدهند که بخش نخست برای نگهداری دام به کار میرفته است.
در دل گرمه دره، جایی میان رودخانه فصلی و دیواره عمودی کوه، غارهای دستکند هنامه مجموعهای سهطبقه در دیوارهٔ کوه گرمهدرهاند؛ پناهگاهی موقت که در زمان ناامنی، زندگی را به دل کوه میبرد.

غارهای دستکند هنامه در جبههٔ غربی کوه گرمهدره و در لایههای کنگلومرایی با میانلایههای مارنی قرار دارند. لایههای سست مارنی، کندن فضاها را آسانتر میکرد و جایگاه عمودی مجموعه، دسترسی و دیدهبانی را دشوارتر میساخت.
۰۱
دالانهای بزرگ و آخورهای باقیمانده نشان میدهند که بخش نخست برای نگهداری دام به کار میرفته است.
۰۲
اتاقهای کوچکتر، تودرتو و دودگرفته همراه با اجاقهای متعدد، نشانهای روشن از سکونت انسان در این بخش است.
۰۳
فضاهای نسبتاً بزرگتر و کمتر، بهاحتمال زیاد برای ذخیره آذوقه و لوازم ضروری استفاده میشدهاند.

این مجموعه سندی از شیوهٔ زیست و سازگاری ساکنان منطقه با ناامنی و شرایط محیطی است.
لایههای کنگلومرایی با میانلایههای مارنی
شواهد سفالی و آثار بهدستآمده از محوطه، در کنار مطالعات تطبیقی، مبنای تاریخگذاری مجموعهاند
ساختار دستکند در سه طبقه؛ با فضاهای دامداری، نشیمن و انبار احتمالی
شمارهٔ ثبت ملی ۲۲۲۱۴
لایه ضخیم دوده بر سقف فضاها نشان میدهد که این غارها در دورهای نسبتاً طولانی، بارها و بارها مورد استفاده قرار گرفتهاند. مطالعهٔ پژوهشی، ساخت پناهگاه را به سدههای چهارم و پنجم هجری نسبت میدهد؛ سپس در دورههای بعد، بهویژه هنگام آشوب و ناامنی، از آن استفاده میشده است.
در اینجا، سقف هر فضا کف طبقه بالاتر است؛ ویژگیای که هم از نظر معماری و هم از نظر روایت تاریخی، هنامه را به اثری ویژه و متمایز تبدیل کرده است.
هنامه جایی است که کوه، دیوار خانه شده و ارتفاع، بخشی از امنیت زندگی را به دوش کشیده است.
این اثر با شماره ۲۲۲۱۴ در فهرست آثار ملی ثبت شده و نگهداری اصولی این اثر و کنترل رفتوآمد، برای حفاظت از فضاهای دستکند و لایههای تاریخی آن اهمیت دارد.