نمای هشتضلعی
نمای بیرونی بنا هشتضلعی است. اضلاع دارای درگاه ورودی نزدیک به ۶ متر و دیگر اضلاع حدود ۴ متر و ۲۰ سانتیمتر طول دارند.
بنایی آرامگاهی در روستای زیارتِ شیروان؛ بنایی منسوب به دوره تیموری که تاریخ دقیق ساخت آن همچنان روشن نیست.
چهارطاقی تیموری در روستای زیارت، حدود ۶ کیلومتری شیروان و در بخش شمالشرقی امامزاده حمزهرضا قرار دارد. بنا در ۱۹ اسفند ۱۳۸۰ با شماره ۴۸۰۸ در فهرست آثار ملی ثبت شد. این اثر به دوره تیموری منسوب است، اما تاریخ دقیق ساخت آن قطعی نیست.
این آرامگاه را به «عید خواجه»، از سرداران تیمور، نسبت میدهند. نام او از نوشتههای باقیمانده بر سنگ قبر خوانده شده، اما انتساب بنا و زمان ساخت آن را باید با احتیاط بیان کرد.
تفاوت میان نمای هشتضلعی و نقشه چهارگوش داخل، همراه با گنبد دوپوش و تزیینات آجری، از ویژگیهای شاخص این آرامگاه است.
نمای بیرونی بنا هشتضلعی است. اضلاع دارای درگاه ورودی نزدیک به ۶ متر و دیگر اضلاع حدود ۴ متر و ۲۰ سانتیمتر طول دارند.
گنبد بنا از نوع دوپوشِ منفصل بوده است؛ پوشش بیرونی آن در سالهای گذشته از میان رفته است.
طاقنماها با پوشش جناقی و آجرچینی خفته راسته تزیین شده و در بالای سردرها، گچبری فیروزهای و کتیبهای با نقوش اسلیمی دیده میشود.
سطح داخلی با گچ پوشیده شده و در بخشهایی از آن نقاشیهایی با صحنههای شکار و نقشمایههای گیاهی دیده میشود.
عدد ۷۸۵ هجری قمری بر سنگ قبر دیده میشود و معمولاً بهعنوان تاریخ درگذشت صاحب آرامگاه خوانده شده است؛ این عدد بهتنهایی تاریخ ساخت بنا را مشخص نمیکند.
چهارطاقی در منابع به دوره تیموری نسبت داده میشود. بااینحال، نبود اطلاعات قطعی درباره زمان ساخت و وجود سردابه، احتمالهای دیگری درباره قدمت بنا مطرح کرده است؛ از جمله احتمال تعلق آن به دوره ایلخانی.
بنابراین بهتر است «تیموری» را انتساب رایج بنا بدانیم، نه تاریخ قطعی ساخت آن. نام عید خواجه نیز بر پایه بخشهای خوانای سنگنوشته و گزارشهای تاریخی مطرح میشود.
گزارشهای منتشرشده از مرمت بنا در سالهای ۱۳۵۶، ۱۳۸۴ و ۱۳۸۶ خبر میدهند. در دو مرحله پایانی، اقداماتی برای استحکامبخشی و شناخت بخشهای پنهان بنا انجام شد.
نخستین مرمت بنا انجام شد؛ گزارشها میگویند این مداخله تغییراتی در اصالت معماری اثر ایجاد کرد.
اقداماتی برای پیشگیری از ریزش انجام شد و در جریان کاوشها، ورودی سردابه و دیوار پیرامونی بنا شناسایی شد. کارکرد دیوار قطعی نیست.
خشت، آجر، گچ و نور؛ هر تصویر بخشی از هویت معماری چهارطاقی تیموری را آشکار میکند.
این بنای آرامگاهی، بخشی از حافظه تاریخی خراسان شمالی و نشانهای از پیوند معماری، فرهنگ و تاریخ در منطقه است.