میراث معماری قاجار در بجنورد

عمارت مفخم

بزرگترین و شاخص‌ترین اثر معماری دوره قاجار در خراسان شمالی؛ بنایی که کاشی، تاریخ و زندگی اجتماعی یک دوره را در کنار هم روایت می‌کند.

ثبت ملی: شماره ۹۵۲ موزه بزرگ باستان‌شناسی و مردم‌شناسی
مشاهده روایت بنا
پرونده میراثی عمارت مفخم

قصری از رنگ، آجر و خاطره

عمارت مفخم در شمال شرق شهر بجنورد قرار دارد و در دوره قاجار، همراه با آیینه‌خانه، کلاه‌فرنگی، حوضخانه و سردر، مجموعه دارالحکومه مفخم را در میان باغی بزرگ تشکیل می‌داد.

ساخت این بنا در دهه ۱۳۰۰ هجری قمری و همزمان با حکومت ناصرالدین‌شاه، به دستور یارمحمدخان شادلو، معروف به سردار مفخم، انجام شد. عمارت محل سکونت خانواده او و پذیرایی از میهمانان دولتی و رجال سیاسی بود.

معروف است که نقشه ساختمان را میرزا مهدی‌خان شقاقی، نخستین استاد معماران ایرانی تعلیم‌یافته در فرنگ، طراحی کرده است.

اتاق پذیرایی با شمعدان‌ها و آیینه‌های زیبا پوشیده شده و کف آن با قالی‌های قالب‌دوزی‌شده ابریشمی رشتی فرش شده بود.

کلنل ادوارد ییت، جهانگرد و نویسنده انگلیسی
۲ طبقه ساختار اصلی بنا
۳۴ اتاق به همراه دو تالار بزرگ
۵۰×۲۳ متر ابعاد تقریبی عمارت
۹۵۲ شماره ثبت ملی در فهرست آثار ملی کشور

عمارت مفخم؛ از دارالحکومه تا موزه

عمارت در دو طبقه و به ارتفاع حدود ۹ متر ساخته شده است. هر طبقه دارای دو ایوان در ضلع‌های شمالی و جنوبی است و پنجره‌ها و درهای اتاق‌ها به این ایوان‌ها باز می‌شوند.

ایوان‌های طبقه اول حدود ۳۸ متر طول و ۳/۱۴ متر عرض دارند. در برابر هر ایوان، ۹ ستون هشت‌ضلعی و دو نیم‌ستون آجری قرار گرفته است. ستون‌های طبقه فوقانی استوانه‌ای هستند و به‌ویژه در ایوان جنوبی با کاشی‌های متنوع پوشانده شده‌اند.

پس از سقوط قاجار، ساختمان مدتی در اختیار خاندان پهلوی قرار گرفت. در سال ۱۳۱۶ آتش‌سوزی سقف طبقه فوقانی را از بین برد و سقف شیروانی فعلی با پوشش ورق گالوانیزه جایگزین آن شد.

دهه ۱۳۰۰ قمری

ساخت عمارت به دستور سردار مفخم و شکل‌گیری مجموعه دارالحکومه.

دهه ۱۳۲۰

واگذاری عمارت از سوی ورثه سردار مفخم به اداره بهداری و استفاده به‌عنوان بیمارستان.

۱۳۱۶

وقوع آتش‌سوزی در طبقه فوقانی و نابودی سقف قدیمی بنا.

شهریور ۱۳۷۰

تحویل بنا به اداره میراث فرهنگی بجنورد و آغاز مسیر مرمت و احیای آن.

امروز

تبدیل عمارت به موزه بزرگ باستان‌شناسی و مردم‌شناسی استان.

نمای کاشی‌کاری‌شده عمارت مفخم

نمایی که هیچ نقشی را تکرار نمی‌کند

بیشتر تزئینات عمارت در نمای جنوبی تمرکز یافته است. کاشی‌کاری‌های معرق، معقلی و هفت‌رنگ، از ستون‌های هشت‌ضلعی ایوان پایین تا زیر سقف طبقه دوم ادامه پیدا کرده‌اند.

در هر ستون، لچکی و قاب طاق، طرحی مستقل دیده می‌شود. پرهیز از تکرار نقش‌ها، نمایی رنگارنگ و متنوع پدید آورده که از دور همچون یک فرش بزرگ معماری به نظر می‌رسد.

در لچکی‌های طاق مرکزی، نقش فرشتگان بالدار با نقوش گیاهی و پیچک‌ها ترکیب شده و در سنتوری مثلثی‌شکل بنا نیز نقش شیر و خورشید بر کاشی‌های هفت‌رنگ دیده می‌شود.

کاشی‌کاری معرق
کاشی‌کاری معقلی
کاشی‌های هفت‌رنگ
گچ‌بری و آیینه‌کاری
ایوان‌های شمالی و جنوبی
۲۱ در چوبی رو به ایوان‌ها
عمارت سردار مفخم شمال شرق شهر بجنورد، خراسان شمالی
کاربری امروز: موزه بزرگ باستان‌شناسی و مردم‌شناسی استان
عمارت مفخم بجنورد
روایت یک اثر ملی از معماری دوره قاجار
عبارت خود را درج و جهت جستجو "Enter" را بفشارید
تنظیمات قالب