پنج برادر؛ جایی که سنگ، آب، تاریخ و افسانه در دامنه کوه به یکدیگر پیوند خوردهاند.
بِش قارداش یکی از جاذبههای تاریخی، طبیعی و گردشگری بجنورد است که در زبان ترکی خراسانی به معنای «پنج برادر» میباشد. این مکان در ۷ کیلومتری شهر بجنورد، مرکز استان خراسان شمالی، در مسیر جاده بجنورد ـ اسفراین قرار گرفته است.
این اثر در تاریخ ۱۱ دی ۱۳۸۰ با شماره ثبت ۴۵۷۵ بهعنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. فضای فعلی پارک بش قارداش، محیطی دلنشین همراه با نمازخانه، چندین سوپرمارکت و امکانات کامل رفاهی برای مسافران و گردشگران دارد.
بش قارداش در طول سال، بهویژه در فصل بهار و تابستان، میزبان گردشگران و شهروندان استان است و محلی برای برگزاری نمایشگاهها و جشنوارههای مختلف نیز به شمار میرود.
این مکان در فاصله ۷ کیلومتری شهر بجنورد، مرکز استان خراسان شمالی، در مسیر جاده بجنورد ـ اسفراین واقع شده است.
پیش از اسلام و در زمان اشکانیان و ساسانیان، در این محل عبادتگاه پیشوایان کنتیس زرتشتی قرار داشته است. به سبب اقامت چهار فصل مغان، این محل به «چهارمغان» شهرت یافته بود.
طبق مدارک موجود، آب چشمه در گذشته به «چهرمغان» یا «چرمغان» موسوم بوده و هماکنون نیز با همین نام شناخته میشود.
آب چشمه بش قارداش از کوهی سنگی و از پنج شکاف بزرگ و کوچک در پایین کوه بیرون میریزد. در روزگار دیرین، آب چشمه در بخشهای بالایی و میانی کوه بیرون میآمده و شکافها و مسیرهای آب هنوز بر روی کوه باقی ماندهاند.
روایتی که نام بش قارداش را در حافظه مردم بجنورد ماندگار کرده است.
طبق افسانهای که در میان مردم شهر جریان دارد، در روزگاران قدیم پنج برادر در شهر بجنورد زندگی میکردند. آنها به دلیل مخالفت با ظلم و ستم حکمران، تحت تعقیب مأموران قرار گرفتند.
پنج برادر همراه یکدیگر گریختند و مأموران نیز آنان را تا این مکان تعقیب کردند. برادران از خدا طلب کمک کردند. در همان هنگام پنج سوراخ در کوه ایجاد شد و برادران به آنها پناه بردند. از این سوراخها آب گوارایی جاری شد.
تا سالها قبل و پیش از خشکسالیهای شدید، تعداد چشمهها پنج عدد بود و همه آنها آب فراوان داشتند.
برخی افراد ناآگاه این نام را به پنج غار نسبت دادهاند؛ اما این برداشت با ساختار ترکی سازگار نیست. در ترکی، صفت پیش از اسم میآید و اگر چنین معنایی درست بود، صورت ترکی آن باید متفاوت میبود. در نتیجه، «بش قارداش» به معنای «پنج برادر» درستتر و پذیرفتهشدهتر است.
بخشی از هویت بش قارداش در آثاری دیده میشود که در دل کوه و پیرامون استخر اصلی بر جای ماندهاند.
در پایین کوه، شعار سنگتراشیده زرتشتیان یعنی «پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک» بر روی کوه حک شده است. سنگتراش این اثر، اسماعیل جزمی، نقاش، خطاط و سنگتراش بجنوردی بوده است.
او این سخن را در سال ۱۳۰۰ و اندی تراشیده و بنا بر گفته خودش، تاریخ ۱۳۰۰ خورشیدی را برای ماندگاری این یادگار در دلها ثبت کرده است.
در سمت چپ کوه و بش قارداش، بنای تاریخیای که به دستور ناصرالدینشاه قاجار ساخته شده، همچنان پابرجاست. در سالهای گذشته چند تن از خاندان شادلو بجنورد در این بنا دفن شدهاند.
روبروی استخر اصلی بش قارداش، دروازهای با قدمت حدود ۲۰۰ سال از گذشته تا امروز پابرجا مانده است.
آب چشمه از پنج شکاف بزرگ و کوچک در پایین کوه خارج میشود؛ مسیرهای قدیمی جریان آب هنوز بر سطح کوه باقی ماندهاند.
آب چشمه بش قارداش در آبشناسی پزشکی برای بیماریهای تغذیهای، مشکلات کبدی، صفرایی و ناراحتیهای دستگاه ادراری اهمیت خاصی دارد.
طبق تحقیقات محمدرضا غفوری، استاد دانشکده داروسازی دانشگاه تهران، آب معدنی بش قارداش در شمار آبهای بیکربناته، کلسیمی و سولفاته کلروره سرد قرار دارد و همراه با سیلیس و آثار آهن است.
مؤثر بر اختلالات دستگاه گوارش شامل معده، کبد، لوزالمعده و روده.
مؤثر بر سوختوساز کلوسیدها، پروتیدها و کلسترول، بهویژه اسید اوریک.
خاصیت قلیایی آب به خنثیکردن اسیدیته معده کمک میکند و سیلیس دارای اثر حفاظتی و تسکیندهنده است.
بهطور مستقیم نیروبخش است و با تسهیل ترشحات صفراوی و لوزالمعده، موجب تغییر محتویات شیمیایی و میکروبی محیط میشود.
از نظر تجربی، افزایش خاصیت آمیلاز، آبدهان و لوزالمعده، نیروی اسیدزا، اورهآز، ساکاراز و آنزیمهای مختلف را به همراه دارد.
در آبشناسی پزشکی برای ناراحتیهای دستگاه ادراری و دفع اسید اوریک دارای اهمیت دانسته شده است.
.png)
