.png)
نسبتدادهشده به دوره ساسانی
بر اساس نتیجه حفاریهای باستانشناسی، پیشینه آتشکده اسپاخو به دوره حکومت ساسانیان نسبت داده میشود.
بنایی سنگی و رازآلود بر فراز تپهای در جنوب روستای اسپاخو؛ یادگاری از معماری تاریخی ایران که پس از قرنها هنوز در میان باغها و دشتهای مانه و سملقان ایستاده است.
آتشکده اسپاخو در روستایی به همین نام، در ۶۱ کیلومتری جنوب غرب آشخانه، مرکز شهرستان مانه و سملقان، و در نزدیکی جاده گرگان به بجنورد قرار دارد. بنا بر روی تپهای نسبتاً بلند در جنوب روستای امروزی اسپاخو ساخته شده و شاخصترین اثر تاریخی این مجموعه به شمار میرود.
«اسپاخو» برگرفته از واژههای «هسپ» یا «اسپ» است که ریشه در زبان پهلوی ساسانی دارد. این واژه در گذر زمان به «اسب» تغییر شکل پیدا کرده است.
اگرچه در منابع محلی و روایتهای تاریخی از اسپاخو بهعنوان آتشکده یاد میشود، کاربری دقیق بنا همچنان موضوع بحث و مطالعه باستانشناسان است.
بر اساس نتیجه حفاریهای باستانشناسی، پیشینه آتشکده اسپاخو به دوره حکومت ساسانیان نسبت داده میشود.
بنا در نزدیکی روستای اسپاخو و در چشماندازی قرار دارد که زمانی آباد، سرسبز و پوشیده از باغها و مزارع بوده است.
ساختار اصلی بنا از سنگ لاشه و ساروج شکل گرفته و تیرهای چوبی نیز در بخشهایی از سازه به کار رفتهاند.
آتشکده اسپاخو در سال ۱۳۴۵ شناسایی شد و پس از آن در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسید.
شکل دایرهای محراب، وجود آتشدان و سوراخهای ایجادشده در سقف گنبد، بهعنوان شواهدی برای خروج دود و تأیید کاربری آتشکده بودن بنا تفسیر شدهاند.
شباهت برخی عناصر فضایی و ترکیب گنبدخانه و ایوان، باعث شده است که احتمال کلیسا بودن بنا نیز مطرح شود؛ اما تاکنون مدرک تاریخی یا باستانشناختی قطعی برای این دیدگاه ارائه نشده است.
سازه اسپاخو ترکیبی از گنبدخانه و ایوان است؛ ترکیبی که در معماری بناهای ایرانی پیشینهای طولانی دارد و در اینجا با مصالح بومی و ساختاری مستحکم اجرا شده است.
تصاویر بنا، نسبت آن را با تپه، باغها و چشمانداز طبیعی پیرامون اسپاخو نشان میدهند.
آتشکده اسپاخو تنها یک بنای منفرد نیست؛ بخشی از مجموعهای تاریخی در روستایی است که لایههای گوناگون تمدن ایران را در خود جای داده است.