.png)
انتساب رایج به دوره ساسانی
سبک طاق‌سازی، گنبد و مصالح بنا از دلایل این انتساب است؛ بااین‌حال تاریخ‌گذاری دقیق اثر در منابع یکسان نیست.
بنایی گنبددار از سنگ و ساروج در جنوب روستای اسپاخو؛ اثری که معمولاً به دوره ساسانی نسبت داده می‌شود و درباره کاربری دقیق آن دیدگاه‌های متفاوتی وجود دارد.
معبد سنگی اسپاخو در جنوب روستایی به همین نام، بر فراز تپه‌ای در شهرستان مانه و سملقان قرار دارد؛ حدود ۶۰ کیلومتر در جنوب‌غربی آشخانه و در مسیر بجنورد به جنگل گلستان. این بنا مهم‌ترین اثر تاریخی شناخته‌شده در مجموعه اسپاخو است.
در منابع و میان مردم، نام‌های «معبد اسپاخو»، «آتشکده اسپاخو» و «کلیسای اسپاخو» به‌کار می‌رود. نام رایج، به‌تنهایی کاربری قطعی بنا را ثابت نمی‌کند؛ شواهد تاریخی روشنی برای تعیین نهایی کاربری آن در دست نیست.
بنا به دوره ساسانی منسوب است، اما برخی گزارش‌های پژوهشی بازه‌ای گسترده‌تر تا اوایل دوره اسلامی را نیز محتمل می‌دانند. برای معرفی عمومی، بهتر است از تعبیر «منسوب به دوره ساسانی» استفاده شود و تاریخ دقیق قطعی اعلام نشود.
سبک طاق‌سازی، گنبد و مصالح بنا از دلایل این انتساب است؛ بااین‌حال تاریخ‌گذاری دقیق اثر در منابع یکسان نیست.
معبد بر تپه‌ای در جنوب روستای اسپاخو و در نزدیکی مسیر بجنورد به جنگل گلستان ساخته شده است.
سنگ لاشه و ملات ساروج مصالح اصلی‌اند؛ در برخی بخش‌ها نیز تیرهای چوبی از درخت ارس به‌کار رفته است.
اثر در سال ۱۳۴۵ در بررسی‌های باستان‌شناسی شناسایی شد و با شماره ۱۵۷۹ در فهرست آثار ملی ثبت شده است.
برخی پژوهشگران شکل فضای داخلی، نشانه‌های منسوب به آتشدان و روزنه‌های سقف را با کاربری آیینی مرتبط می‌دانند؛ این برداشت در نام رایج «آتشکده» بازتاب یافته است.
در بعضی منابع و در میان مردم محلی، بنا «کلیسا» هم نامیده شده است؛ اما نام‌گذاری به‌تنهایی کاربری کلیسایی را اثبات نمی‌کند و سند قطعی برای این نتیجه در دست نیست.
طرح بنا از یک ایوان و تالار چهارگوشِ گنبددار تشکیل شده است. مصالح بومی و جزئیات سازه، ویژگی معماری شاخص این اثرند.
در تصاویر، نمای گنبددار، دیوارهای سنگی و جای‌گیری بنا بر فراز تپه را ببینید.
اسپاخو مهم‌ترین بنای یک مجموعه تاریخی در مانه و سملقان است؛ بازدید از آن فرصتی برای دیدن معماری کهن در بستر طبیعی منطقه فراهم می‌کند.